Boşanma Davasında Psikolojik Şiddet - İspat ve Karar (2026)

Boşanma davasında psikolojik şiddet, fiziksel iz bırakmayan ancak ruhsal ve duygusal açıdan derin tahribata yol açan bir şiddet türüdür. Dünya Sağlık Örgütü ve Türk hukuku; küçümseme, aşağılama, izolasyon, ekonomik baskı, tehdit, kıskançlık, manipülasyon, gaslighting gibi davranışları psikolojik şiddet kapsamında değerlendirir. TMK m. 162 "pek kötü veya onur kırıcı davranış" ve m. 166 "evlilik birliğinin temelinden sarsılması" hükümleri ile 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Kanunu, psikolojik şiddet mağdurları için hem boşanma hem de koruma tedbirleri yolunu açar. Bu yazıda; psikolojik şiddetin hukuki tanımı, türleri, ispat yöntemleri, Yargıtay 2. HD içtihadı, 6284 kapsamında koruma kararı, tazminat, velayet ve nafakaya etkileri 2026 yılı güncel uygulamasıyla ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

Psikolojik Şiddet Nedir?

Psikolojik şiddet; eşin duygusal, ruhsal ve sosyal varlığına yönelen, özgüvenini kırıcı, kişilik haklarına saldırı niteliğinde sürekli ve sistematik davranışlar bütünüdür. Fiziksel şiddetten farklı olarak iz bırakmaz; ancak mağdurda anksiyete, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu, kendine zarar verme eğilimi gibi ağır ruhsal sonuçlar doğurabilir.

Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa Konseyi İstanbul Sözleşmesi döneminde kanunlaştırılan, sözleşmeden çekilme (2021) sonrası da yürürlükte kalan 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Kanunu m. 2/a hükmü şiddeti şöyle tanımlar: "Fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle veya acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel hareketleri, buna yönelik tehdit ve baskıyı ya da özgürlüğün keyfi engellenmesini de içeren, toplumsal, kamusal veya özel alanda meydana gelen fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranıştır."

Hukuki Dayanak

TMK m. 162 – Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış

Eşlerden birinin diğerine pek kötü muamele veya onur kırıcı davranışı, özel boşanma sebebi oluşturur. Psikolojik şiddetin ağır ve süreklilik arz eden biçimleri bu hüküm kapsamında değerlendirilir. Dava hakkı, olayı öğrenmeden itibaren 6 ay, her halde 5 yıldır (TMK m. 162/2).

TMK m. 166 – Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

Eşler arasındaki psikolojik şiddet, ortak hayatın çekilmez hale gelmesi sonucunu doğurursa TMK m. 166/1 kapsamında genel boşanma sebebi oluşur. Yargıtay 2. HD'nin yerleşik içtihadı uyarınca süreklilik arz eden aşağılama, hakaret, izolasyon ve ekonomik baskı davaları m. 166 kapsamında değerlendirilmekte ve "çekilmezlik" kriteri uygulanmaktadır.

6284 Sayılı Kanun

Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, psikolojik şiddet mağduruna boşanma davasından bağımsız olarak acil koruma imkânı tanır. Aile mahkemesi, mülki amir (kaymakam) veya Cumhuriyet Başsavcılığına başvurularak 6284 m. 5 kapsamında tedbir kararı talep edilebilir.

Anayasa m. 17 ve 41

Anayasa m. 17 kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkını, m. 41 aile kurumunun toplumun temeli olduğunu ve devletin aile içi şiddeti önleme yükümlülüğünü düzenler.

Psikolojik Şiddet Türleri

Sözel Şiddet

• Hakaret, küçümseme, aşağılama

• Aile üyeleri önünde kötülemek, dalga geçmek

• Fiziksel görünüş, meslek, aile kökeni üzerinden aşağılayıcı ifadeler

• Sürekli eleştirme ve "hiçbir şey yapamıyorsun" tarzı yıpratıcı söylemler

Duygusal Şiddet

• Duygusal ihmal, yok sayma, sessizleştirme

• Sürekli soğuk davranma (silent treatment)

• Sevgi, ilgi ve takdirini araçsal kullanma (affeksiyon koşullama)

• Duygularını ciddiye almama, dramatize olmakla suçlama

Manipülasyon ve Gaslighting

Gaslighting; mağdurun gerçeklik algısını bozmak amacıyla olayları inkar etme, "sen yanlış hatırlıyorsun", "öyle demedim", "sen çıldırıyorsun" gibi ifadelerle kişiyi kendinden şüphe ettirmedir. Gaslighting Yargıtay içtihadında süreklilik arz ettiğinde kişilik haklarına saldırı olarak değerlendirilir.

İzolasyon

• Aile, arkadaşlar, iş çevresinden koparma

• Telefon, sosyal medya, haberleşme kontrolü

• Eve hapsetmek, dışarı çıkmasını engellemek

• Akrabalarla görüşmesini engellemek

Ekonomik Şiddet

• Harçlık vermemek, paraya erişimi kısıtlamak

• Çalışmasına engel olmak

• Mali kararlarda söz hakkı tanımamak

• Borç altına sokmak, kredi kartını kullanıp borçlu hale getirmek

• Maaşa el koymak

Tehdit ve Korkutma

• "Seni öldürürüm, intihar ederim" tehditleri

• Çocukları göstermeme tehdidi

• Evden kovmakla tehdit

• Aile fertlerine zarar vermekle tehdit

Çocukları Araç Olarak Kullanma

Çocuklara anneye karşı kötü şeyler söyletmek, çocukları kullanarak psikolojik baskı kurmak (parental alienation), çocukları casus olarak kullanmak gibi davranışlar psikolojik şiddetin en ağır biçimleri arasındadır ve velayet kararlarında belirleyici etki yapar.

Dijital Şiddet

2026 itibarıyla artan bir şiddet türü; sosyal medya hesaplarını izleme, şifrelerini ele geçirme, GPS takip yazılımı kurma, rızası dışında fotoğraflarını yayma, "revenge porn" gibi eylemler dijital psikolojik şiddet olarak değerlendirilmekte ve TCK kapsamında da suç oluşturmaktadır.

Süreklilik ve Sistematiklik Kriteri

Yargıtay 2. HD 2017/6166 E., 2018/2543 K. sayılı kararı ile psikolojik şiddetin boşanma sebebi olabilmesi için "sürekli, tekrarlayan ve sistematik" olmasını şart koşar. Tek seferlik bir tartışma veya öfke anı boşanma sebebi oluşturmaz; ancak yıllara yayılan bir örüntü söz konusuysa hakim bu örüntüye bakarak karar verir. Tarihsel olarak belgelenmiş kronoloji, tanık beyanı ve dijital delil birlikte değerlendirilerek süreklilik ispatlanır.

Psikolojik Şiddetin İspat Yöntemleri

Tanık Delili

Psikolojik şiddetin en yaygın ispat yolu tanık beyanıdır. Aile üyeleri, komşular, arkadaşlar, iş arkadaşları davalarında dinlenebilir. HMK m. 240-264 hükümleri tanık dinleme usulünü düzenler. Tanıklar:

• Şiddet olaylarına doğrudan tanık olanlar

• Olaylardan hemen sonra mağdurun anlatımını dinleyenler

• Mağdurun psikolojik durumunda gözlemlenen değişimi bilenler

• Şiddetin etkilerini (göz yaşı, titreme, korku) gözlemleyenler

Akrabalık bağı, tanığın ifadesini değersiz kılmaz; ancak hakim delilleri takdir ederken akrabalık derecesini dikkate alır.

Ses ve Video Kayıtları

Yargıtay HGK 2018/2-903 E., 2020/91 K. sayılı kararı uyarınca; mağdurun kendisine yönelik şiddeti kayıt altına alması hukuka uygun sayılır. Burada kişinin kendi konuşmasını ve kendisine yönelen davranışı kaydetmesi Anayasa m. 20 özel hayat ihlali oluşturmaz. Ancak üçüncü kişiyi habersiz kayıt yapmak hukuka aykırıdır.

Kayıtlar bilirkişi incelemesine tabi tutularak orijinalliği, süresi, düzenleme olup olmadığı, ses karakteri analizi gibi yönlerden incelenir. Kayıt tek başına yeterli sayılmaz; tanık ve belgelerle desteklenmesi tavsiye edilir.

Mesaj ve Dijital Kayıtlar

WhatsApp, SMS, Facebook, Instagram gibi platformlardaki hakaret, tehdit, aşağılama içerikli mesajlar delil oluşturur. Ekran görüntüleri notere tespit ettirilmeli ve bilirkişi raporuyla desteklenmelidir.

Sağlık ve Psikolog Raporları

Mağdurun psikolojik şiddet nedeniyle aldığı tedaviye ilişkin:

• Psikiyatri ve psikolog raporları

• Reçeteler (antidepresan, anksiyolitik)

• Hastane başvuru kayıtları

• Darp ve travma raporları

• Travma sonrası stres bozukluğu teşhisi

Bu raporlar hem kişilik haklarına saldırının derecesini hem de manevi tazminat miktarını belirlemede önemlidir.

Koruma Kararı ve Savcılık Dosyaları

Daha önce alınmış 6284 koruma kararları, uzaklaştırma tedbirleri, savcılığa yapılmış şikayetler, kovuşturma kararları psikolojik şiddetin güçlü delilidir. Koruma kararının hakim önünde incelenmiş ve ikna edici delille kabul edilmiş olması, aynı olayların boşanma davasında da kabul edilme olasılığını artırır.

Sosyal ve Ekonomik Durum (SED) Raporu

Aile mahkemesinin talimatıyla ilgili kurumlarca hazırlanan SED raporu, eşlerin yaşam koşullarını, sosyal çevrelerini, ekonomik durumlarını ortaya koyar. Raporda mağdurun izole yaşadığı, eşinin baskı altında tuttuğu tespitleri yer alırsa delil niteliğine kavuşur.

6284 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma Kararı

Psikolojik şiddet mağduru, boşanma davası açmaksızın veya paralel olarak 6284 sayılı kanun kapsamında koruma kararı talep edebilir. Başvurulabilecek makamlar:

• Aile mahkemesi

• Kaymakamlık (mülki amir)

• Cumhuriyet Başsavcılığı

• En yakın karakol (acil durumda)

6284 m. 5 Hakim Tedbirleri

Aile mahkemesi hakimi aşağıdaki koruma tedbirlerini uygulayabilir:

• Şiddet uygulayanın mağdura yaklaşmaması

• Ortak konuttan uzaklaştırma (çıkma)

• Mağdura ve yakınlarına yönelik tehdit, hakaret yasağı

• İletişim araçlarıyla rahatsız etmeme

• Silahların teslimi

• Alkol ve uyuşturucu kullanma yasağı

• Sağlık kuruluşuna muayeneye gönderme

• Elektronik kelepçe takma (2022 değişikliğiyle)

• Mali tedbirler (nafaka hükmü)

6284 m. 3 Mülki Amir Tedbirleri

Kaymakamlıktan alınabilecek tedbirler:

• Uygun barınma yerine (sığınmaevi/ŞÖNİM) yerleştirme

• Geçici maddi yardım

• Psikolojik, hukuki, tıbbi destek

• Geçici koruma altına alma

• Kreş imkanı sağlanması

Başvuru Süreci

1. Mağdur ALO 183 veya 155'i arayarak yönlendirme alır

2. En yakın karakola, savcılığa, aile mahkemesine veya kaymakamlığa dilekçe verilir

3. Karar genellikle 24 saat içinde, acil durumlarda anında verilir

4. Karar taraflara tebliğ edilir

5. İhlali halinde 3-10 gün zorlama hapsi uygulanır

Kusur Tayini ve Tazminat

Kusur Tayininde Etkisi

Psikolojik şiddet ispatlandığında şiddet uygulayan eş tam kusurlu kabul edilir. Mağdurun bazı kışkırtıcı davranışları bulunsa dahi psikolojik şiddetin ağırlığı karşısında genellikle şiddet uygulayan eş ağır kusurlu sayılır. Kusur tayini;

• Maddi ve manevi tazminat miktarını belirler

• Velayet kararını etkiler

• Yoksulluk nafakası hakkını tayin eder

TMK m. 174 – Maddi ve Manevi Tazminat

Kusurlu eşin psikolojik şiddet uygulaması nedeniyle boşanma gerçekleştiğinde mağdur eş:

• Maddi tazminat (m. 174/1): Boşanmayla yitirilen ekonomik menfaatler karşılığı

• Manevi tazminat (m. 174/2): Kişilik haklarına saldırıdan doğan manevi zarar

2026 yılı Yargıtay uygulamasında psikolojik şiddet sebebiyle boşanmalarda manevi tazminat; 50.000-500.000 TL aralığında hükmedilmektedir. Kişilik haklarına saldırının ağırlığı, eylemin süresi, taraflar arasındaki ekonomik güç farkı ve sosyal durum dikkate alınır.

Velayete Etkisi

TMK m. 182 uyarınca velayet çocuğun yüksek yararına göre belirlenir. Psikolojik şiddet uygulayan ebeveyn genellikle:

• Velayeti kaybeder ya da alamaz

• Şahsi ilişki kısıtlanabilir (refakatçi görüş, belirli saatler)

• Psikolojik destek alması şartı konulabilir

• Çocuğa yönelik psikolojik şiddet varsa velayeti reddedilir

Mahkeme, uzman pedagog/psikolog raporu alarak çocuğun ebeveynleriyle ilişkisini ve duygusal durumunu değerlendirir.

Yoksulluk Nafakası ve Kusur

TMK m. 175 uyarınca yoksulluk nafakası; boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşe hükmedilir. Ancak talep eden eşin ağır kusurlu olmaması gerekir (m. 175/1). Psikolojik şiddet uygulayan eş ağır kusurlu sayıldığından yoksulluk nafakası talep edemez; mağdur eş ise hak kazanır.

Yargıtay'ın Psikolojik Şiddet Kararları

Yargıtay 2. HD 2017/6166 E.

Davalı erkeğin sürekli olarak eşini küçümsemesi, aile fertleri önünde aşağılaması ve tehdit etmesi nedeniyle kişilik haklarına saldırı oluştuğu ve manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Yargıtay HGK 2018/2-903 E.

Mağdurun kendisine yönelik şiddeti kendi cihazıyla kaydetmesinin hukuka aykırı delil sayılmayacağı ve boşanma davasında dikkate alınabileceği içtihat edilmiştir.

Yargıtay 2. HD 2019/4532 E.

Ekonomik şiddetin — sürekli harçlık vermemek, para üzerinde tek kontrole sahip olmak, eşi çalışmaktan alıkoymak — psikolojik şiddet kapsamında evlilik birliğini sarsan bir eylem olduğu kabul edilmiştir.

Yargıtay 2. HD 2020/8712 E.

Gaslighting uygulanarak eşin gerçeklik algısının bozulduğu ve psikolojik tedavi görmek zorunda kaldığı davada davalı tam kusurlu sayılmış, 200.000 TL manevi tazminata hükmedilmiştir.

Elektronik Kelepçe Uygulaması

2022'de 6284 sayılı Kanun'a eklenen değişiklikle şiddet uygulayan kişiye elektronik kelepçe takılması mümkün hale gelmiştir. Uygulama:

• Mağdurun cep telefonuna bağlı bir uygulama ile takip yapılır

• Şiddet uygulayan kişi belirli mesafenin altına girdiğinde otomatik uyarı devreye girer

• Polis derhal olay yerine sevk edilir

• Karar 6 ay süreyle verilir, uzatılabilir

2026 itibariyle elektronik kelepçe uygulaması illerde yaygınlaştırılmıştır ve psikolojik şiddet mağdurlarının fiziksel güvenliğini önemli ölçüde artırmaktadır.

Pratik Öneriler

1. Günlük tutun: Yaşadığınız olayları tarih, saat, yer belirterek yazın — hukuki süreçte kronoloji kritik önemdedir.

2. Delilleri erkenden toplayın: Mesaj, ekran görüntüsü, ses kaydı gibi delilleri başka bir cihaza yedekleyin ve güvenli yerde saklayın.

3. Güvendiğiniz kişilerle paylaşın: Yaşadıklarınızı aile, arkadaş, meslektaşlarınızla anlatmak tanık çevresi oluşturur.

4. Profesyonel destek alın: Psikolog veya psikiyatr randevusu hem tedavi sağlar hem de hukuki delil oluşturur.

5. Koruma kararı için başvurun: 6284 kapsamında acil tedbir hem güvenliğinizi sağlar hem de davada delil olur.

6. Aile hukuku avukatı ile çalışın: Delil toplama ve strateji için avukat desteği şarttır.

7. Acil durumda 155 (polis), 183 (sosyal destek), 112 (sağlık): Acil yardım hatlarını öğrenin ve başvurun.

İzmir'de Psikolojik Şiddet Davalarında Süreç

İzmir Aile Mahkemeleri, psikolojik şiddet nedeniyle boşanma davalarında uzman bilirkişi raporlarına önem vermektedir. İzmir Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi (ŞÖNİM), mağdurlara hem barınma hem psikolojik destek sunar. Karşıyaka, Bornova, Buca, Konak aile mahkemelerinde açılan davalar ortalama 10-18 ay arasında sonuçlanmaktadır. Av. Aydın Aytuğ hukuk büromuz, psikolojik şiddet mağduru müvekkillerine delil toplama, 6284 koruma kararı, bilirkişi süreci ve velayet stratejisi konularında bütüncül destek sağlamaktadır.

Sonuç

Boşanma davasında psikolojik şiddet, fiziksel şiddet kadar ağır hukuki sonuç doğuran bir olgudur. TMK m. 162 ve m. 166 çerçevesinde boşanma sebebi oluşturan psikolojik şiddet; süreklilik, sistematiklik ve çekilmezlik kriterleriyle değerlendirilir. Tanık, mesaj, ses kaydı, psikolog raporu ve koruma kararı belgeleri en güçlü delillerdir. 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı, boşanma davasından bağımsız ve acil bir tedbir yoludur. Kusur tespiti halinde TMK m. 174 kapsamında maddi-manevi tazminat, velayet tayini ve nafaka kararları önemli ölçüde mağdurun lehine sonuçlanır. Psikolojik şiddet mağdurlarının güvenliği ve hakları için hem acil destek yollarını kullanmak hem de uzman aile hukuku avukatıyla strateji belirlemek hayati önem taşır.